Projecten - Aardwarmte in Exloo

Project Exloo

01. Aardwarmte en vloerverwarming realisatie De bouwactiviteiten in een rustige jaren-zeventigwijk in Exloo met vrijstaande woningen trekken flink de aandacht. In de tuin van de familie Nijsingh is het een drukte van belang.

02. Bronboring Werklieden lopen in en uit hun kleine bungalow. In de tuin staat een boorinstallatie opgesteld voor het boren naar drie bronnen.

03. Sleuven graven

04. DETAILFOTO Even van dichtbij!

05. Het schiet al lekker op

06. We kunnen beginnen met de buizen in het freeswerk te leggen

07. Meer wooncomfort, minder woonlasten Een mooie, comfortabele woning zonder radiatoren die zomers lekker koel is en in de winter comfortabel warm. Dat wil iedereen. Maar wat gaat dat kosten? Aardwarmte Drenthe durft te zeggen dat een gezin in een bestaande woning met aardwarmte die door een warmtepomp wordt opgepompt, in combinatie met vloerverwarming, meer wooncomfort kan bieden en tegelijk lagere woonlasten. 'Zeker met de huidige subsidie. EZ vergoedt een derde deel van de totale kosten van de installatie.

08.

09.

10.

11. De sonde kan erin Het huis staat totaal op zijn kop maar Marchienes Nijsing kijkt toe met een glimlach. De bewoner wil geen moment missen. 'Ik vind het allemaal superboeiend', glundert hij met een videocamera in de aanslag, terwijl de bronboorders zijn tuin veranderen in een modderbad.

12. Energiebesparing met behoud van Comfort Alle verbouwingen en aanpassingen in het woonhuis staan in het teken van de energiebesparing met behoud van comfort. Drie weken slechts duurt de hele operatie waarbij en passant ook het dak van het huis gedeeltelijk wordt opgetild voor meer lichtinval en de oude sneldekpannen worden vervangen door betonnen pannen. Die zorgen voor een snellere afvloeiing van schoon regenwater naar een speciale opslagtank in de tuin. R & J Installatietechniek uit Emmer Compascuum verzorgt de aanleg van een 2.500 liter watertank in de tuin en de leidingen naar de toiletten en de wasmachine. Na de renovatie spoelt Nijsingh zijn twee toiletten met grijs water en gebruikt ook de wasmachine het regenwater. Zowel de begane grond als de verdieping worden voorzien van vloerverwarming en de douche wordt uitgerust met een douche-wtw. Het buffervat van de boiler op de verdieping is verbonden met de zonnepanelen op het dak. Via een wisselaar warmen de panelen ook het buffervat in de badkamer op de begane grond op. Dat betekent dat de aardwarmtepomp zo nu en dan uit kan, wat weer een extra besparing oplevert. Ook pv-panelen ontbreken niet. 'Het is een afwijking, maar wel eentje waar ik me prettig bij voel', zegt Nijsingh wijzend op een metertje dat precies aangeeft hoeveel groene stroom zijn panelen al hebben opgeleverd sinds ze vijf jaargeleden op het dak zijn gemonteerd. 'De prijzen van gas, elektriciteit en water zullen blijven stijgen. Ik denk dat het eerder realistisch is erover na te denken hoe je ervoor kan zorgen dat je er ook over vijftig jaar nog warmpjes bij kan zitten.'

13. Wooncomfort Meest opvallende is natuurlijk de warmte die het huis straks haalt uit de bodem. De aanleg van individuele warmtepompen staat nog in de kinderschoenen, 'maar ik ben ervan overtuigd dat deze vorm van energieonttrekking grote kansen biedt voor de noodzakelijke energiebesparing en terugdringing van CO2-uitstoot. Niet alleen in de utiliteitsbouw, maar ook in de bestaande bouw.' ziet genoeg markt. 'Van de vijf miljoen huizen zijn er 2 miljoen particulier. Van die huizen voldoet 1 miljoen niet aan de comforteisen die een bewoner anno 2008 stelt', rekent hij voor. 'Dat laatste is heel belangrijk. Mensen willen namelijk best investeren voor een lagere energierekening, maar ze willen daarnaast meer wooncomfort

14. Langebeeke is een bijtertje. Als hij ergens een marktkans ruikt, stopt hij niet voordat hij alles van het onderwerp weet. Zo ook met aardwarmte. In 2006 volgde hij een EPA-opleiding, gevolgd door een post-hbo duurzame energie in 2007. In zijn eigen boerderij uit 1900 die hij enkele jaren geleden kocht zette hij zijn kennis om in de praktijk. Dat was nodig ook. 'Na aankoop bleek ik wel de hypotheeklasten te kunnen opbrengen, maar niet de stookkosten. Experimenterend en ondertussen ook nog geld verdienend met zijn tegelhandel en vloerverwarmingsbedrijf, smeedde hij ondertussen met enkele partners uit de architecten-, isolatie- en boorwereld verder aan een totaalconcept; een goed geësoleerd huis, gevoed door bodembronnen, met ltv in zowel de vloer als de wand als afgiftesysteem en een uitgekiende keuze en afstelling van de warmtepomp en de daarop aangesloten vloerverwarmingsregisters.

15. Staande voor het woonhuis in Exloo legt Langebeeke enthousiast uit hoe het werkt. Zijn mannen zijn net bezig met het afwikkelen in de bodem van de u-lus van ethyleen die met tape aan de boorbuis is vastgemaakt en gemakkelijk in één van de 100 m diepe boorgaten verdwijnt. 'Voor dit huis boren we drie bronnen. Via de drie u-lussen zal het water zes keer per uur rondgaan via de gesloten verticale warmtewisselaar. Hier in Exloo hebben we te maken met een zandbodem. Die zorgt voor een hoog rendement. De onttrekkingswaarde van zand is circa 40W per strekkende meter sonde. Voor klei is dit ongeveer de helft. De onttrekkingswaarde heeft namelijk puur te maken met de hoeveelheid waterstroming. In zand is die groter. In grindlagen is de waterdoorstroming nog beter, maar is het boren weer lastiger omdat grind de neiging heeft terug te vallen in het gat.'

16. Onder het huis in Exloo stroomt zes keer per uur 500 liter water door de drie bronnen. Meer bronnen en meer meter sonde zijn wel iets duurder, maar dat verdien je terug door een betere warmteopbrengst. Met minder bronnen of minder meter sonde gaat de omloopsnelheid van het water omhoog en krijgt het minder kans warmte te onttrekkenuit de bodem. Het systeemrendement zakt dus. Ook belangrijk voor het rendement van de warmtepomp is de bodemtemperatuur en de afgiftetemperatuur. De 10 kW Energion warmtepomp van Inventum die in de kelder van het huis is aangesloten op de verticale warmtewisselaar, gaat uit van een aanvoertemperatuur van 0 °C en een afgifte van 35 °C. Deze bron levert water met een aanvoertemperatuur van 7-9 °C. Verder hebben we maximaal 50 m vloerslang op een register doordat we de vloerverwarming hebben onderverdeeld in registers van maximaal 7m2. Dat betekent dat de afgiftetemperatuur lager kan liggen dan 35 °C, namelijk 30 °C. Dat tezamen heeft een positief effect heeft op het systeemrendement dat circa 30% hoger ligt dan de cop-waarde die Inventum opgeeft.

17. Tiggelmans De aanvoer- en retourleidingen van het bronssysteem buiten de woning zijn geënstalleerd volgens het Tiggelmanssysteem. Het aanvoerwater gaat via een de stamleiding naar de eerste, tweede en dan de derde sonde. Het retourwater gaat in omgekeerde volgorde terug waardoor de weerstand in elke u-lus (sonde) hetzelfde is. Door de sonde pompt de warmtepomp een mengsel van water en monopropyleen (antivries) om warmte en koude te onttrekken aan de aarde. De verdamper draagt de warmte over aan het koelmiddel, waardoor dit verdampt. Een compressor drukt de damp tot maximaal 30 bar samen, waardoor de temperatuur oploopt tot 63 °C. Deze warmte wordt via de condensor overgedragen aan het vloerverwarmingssysteem en aan de speciaal voor een warmtepomp ontwikkelde boiler.

18. Terugverdientijd De terugverdientijd van een aardwarmte-installatie is reéel. 'Een warmtepomp gaat, in tegenstelling tot een cv-ketel, een heel leven mee waardoor de waarde van de woning stijgt. Voorwaarde is wel dat je huis goed geësoleerd moet zijn. Nijsingh die zelf accountant is, berekende dat hij vanaf maand 1 geld verdient met de nieuwe installatie. (zie afbeelding 1) De energiekosten dalen van 1.968 euro naar 757 euro per jaar, terwijl de financiering van de netto-investering van € 11.500 (na verrekening van de subsidie van 5.000 euro) slechts 333 euro kost. Nijsingh kwam daarmee voor zijn situatie uit op een netto jaarlijks voordeel van 424 euro. Harder kan het bewijs niet zijn: minder woonlasten en meer comfort.

19. KOSTEN OPBRENGST BEREKENING

Schema 1. Berekening kosten/opbrengsten aardwarmteinstallatie op basis van gasverbruik vrijstaande woning van 3.000 m³(bron: Marchienus Nijsingh)

* Door stijgende energieprijzen wordt dit voordeel jaarlijks groter